جنبش عدم تعهد چیست؟ میزبانی ایران چه فايده اي دارد؟
تاریخچه:
جنبش عدم تعهد (نام انگلیسی: Non-Aligned Movement) (نام عربی: حرکة عدم الانحیاز) (نام فرانسوی: Le Mouvement Non-Aligné) در سال ۱۹۶۱ میلادی ـ برابر با ۱۳۴۰ هجری شمسی ـ در اوج جنگ سرد و فضای دوقطبی بین غرب و شرق تأسیس شد.
هدف از تأسیس این حرکت، ایجاد وحدت بین کشورهایی بود که نه در اردوگاه کمونیسم (بلوک شرق) قرار داشتند و نه در اردوگاه سرمایهداری (بلوک غرب). در سالهای جنگ سرد شرق و غرب، مؤسسان جنبش عدم تعهد تلاش کردند تا با اعلام بي طرفي از اين دو جبهه و تاکيد بر مواضع مستقل، عادلانه و حمايتگرانه از ملتهاي جهان سوم بتدريج این جنبش را به نوعی جايگزين عدالتمدار برای سازمان ملل تبديل کنند.
نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعدها معروف شدند، در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس باندونگ در شهر باندونگ اندونزی انجام شد و اولین اجلاس سران عدم تعهد در سال ۱۹۶۱ با حضور «مارشال یوسیپ بروز تیتو» رهبر یوگسلاوی، «احمد سوکارنو» رهبر استقلال اندونزی، «جمال عبدالناصر» رییس جمهور مصر، «جواهر لعل نهرو» نخست وزیر هند و «قوام نکرومه» رهبر غنا در "بلگراد" پایتخت یوگسلاوی سابق برگزار شد.
ایران که به دلیل عضویت در پیمان نظامی مرکزی سنتو و وابستگی رژیم شاه به بلوک غرب از عضویت در این جنبش محروم مانده بود در سال ۱۹۷۹ پس از پیروزی انقلاب شکوهمن اسلامی به جنبش عدم تعهد پیوست.
با پایان جنگ سرد و فروپاشی بلوک شرق برخی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد دچار نوعی بی هویتی شده و معتقد بودند که دلیل وجودی این جنبش ـ که ایجاد موازنه منفی بین دو ابر قدرت دوران جنگ سرد بود ـ از بین رفته است؛ اما با توجه به واقعیات جهان امروز، این جنبش همچنان با رویکرد "ضد امپریالیستی" و "استقلال طلبانه" به فعالیت خود ادامه می دهد و بیشتر اعضای آن را کشورهای در حال توسعه تشکیل میدهند.
هم اکنون 120 کشور جهان از جمله ایران عضو جنبش عدم تعهد میباشند که بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد را تشکیل میدهند.
سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر ۳ سال یکبار در اجلاسی با همین نام گرد هم میآیند و کشور میزبان ریاست دورهای این جنبش را بر عهده می گیرد.
اعضاء فعلی:
جمهوری اسلامی ایران، جمهوری آذربایجان، جمهوری آفریقای مرکزی، آفریقای جنوبی، اتیوپی، اردن، اریتره، ازبکستان، افغانستان، الجزایر، اکوادور، امارات متحده عربی، اندونزی، اوگاندا، آنگولا، آنتیگوا و باربودا، باهاما، بحرین، بنگلادش، باربادوس، بلاروس، بلیز، برونئی، بروندی، بنین، بوتان، بولیوی، بوتسوانا، بورکینافاسو، بروندی، پابوا گینه نو، پاکستان، پاناما، پرو، تانزانیا، تایلند، ترکمنستان، ترینیداد توباگو، توگو، تونس، تیمور، دومینیکا، جمهوری دومینیکن، جزایر کومور، جامائیکا، جیبوتی، چاد، رواندا، زامبیا، زیمبابوه، عراق، عربستان سعودی، عمان، غنا، فلسطین، فیجی، فیلیپین، قطر، کامبوج، کامرون، کیپ ورد، سائوتومه و پرینسیپ، ساحل عاج، سری لانکا، سنت کیتس و نویس، سنت لوئیس، سنت وینسنت و گرنادین، سنگاپور، سنگال، سوازیلند، سودان، سوریه، سورینام، سومالی، سیرالئون، سیشل، شیلی، کامرون، کره شمالی، کلمبیا، کومور، جمهوری کنگو، جمهوری دموکراتیک کنگو، کنیا، کوبا، کویت، کیپ ورد، گابون، گامبیا، گرانادا، گواتمالا، گویان، گینه استوایی، گینه بیسائو، لائوس، لبنان، لسوتو، لیبریا، لیبی، هائیتی، هندوراس، هندوستان، ماداگاسکار، مالاوی، مالدیو، مالزی، مالی، مراکش، مصر، مغولستان، موریتانی، موزامبیک، میانمار (برمه)، نامیبیا، نپال، نیجر، نیجریه، نیکاراگوا، ونزوئلا، ویتنام و یمن.
اعضاء سابق:
یوگسلاوی، آرژانتین، مالت و قبرس
ظرفیتها و نقاط قوت جنبش عدم تعهد:
"تعداد زیاد اعضاء به عنوان بزرگترین سازمان جهانی پس از سازمان ملل"، "تأثیرگذاری اعضاء در آژانس بین المللی انرژی هسته ای"، "تأثیرگذاری اعضاء در شورای امنیت و سازمان ملل"، "نقشآفرینی نهادهای غیردولتی و جوامع مدنی کشورهای عضو"، "تقابل اعضاء با تهدیدات محیط زیستی کشورهای توسعه یافته"، "میزان الگوپذیری بالای ملتهای کشورهای عضو"، "ظرفیتهای بالقوه اعضای جنبش".
چالشها و نقاط ضعف جنبش عدم تعهد:
"ناهمگونی اعضاء، اهداف و سیاستهای آنها"، "تحولات کشورهای عربی"، "تغییر رویه کشورهای آسیای میانه به سمت وحدت با چین"، "تلاش برخی کشورهای آمریکای لاتین برای ارتباط مجدد با ایالات متحده"، بحران های جهانی اقتصادی و تهدید بازارهای ناتوان آفریقا و خاورمیانه" و "لزوم پایبندی اعضاء به پیمانهای بین المللی تحمیلی قدرتها".
ارکان و اجلاس جنبش عدم تعهد:
1. اجلاس سران (بالاترین رکن جنبش که هر سه سال در یکی از کشورهای عضو تشکیل میگردد)؛
2. اجلاس وزیران امور خارجه (هر سال)؛
3. اجلاس کارشناسان ( هر سال)؛
4. اجلاس دفتر هماهنگی (هر سال)
5. نشستهای تخصصی (دوره ای)؛
6. نشستهای حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، نشستهای آژانسها و جلسات سازمانهای تخصصی.
میزبانی ایران چه اهمیتی دارد؟
برگزاري شانزدهمین اجلاس كشورهاي عدم تعهد در تهران به دليل شرايط خاص جنبش و سياستهاي كلان جمهوري اسلامي ايران، از اهميت و جايگاه ويژهاي در ديپلماسي و روابط خارجي كشورمان برخوردار است. ميزباني کشورمان در این اجلاس از چند لحاظ مهم ارزيابي مي شود:
1. اجماع كشورهاي عضو عدم تعهد ـ كه بخش عظيمي از جهان را رهبري ميكنند ـ بر ارزشهاي جهاني، مبارزه با سلطه طلبی غرب و حفظ محیط زیست؛
2. موج بیداری اسلامی و تحولات کشورهاي عربي؛
3. ايجاد محور روسيه و چين عليه سياست تک قطبي غرب؛
4. عقب نشيني نظامي آمريکا از عراق و جايگزيني جنگ نرم به جاي قدرت سخت؛
5. بحران سوریه و بحرین و نقش انکارناپذیر ایران در حل آنها؛
6. نشان دادن عظمت، اقتدار و كارآمدي جمهوري اسلامي ايران به جهانيان (نمایش 5روزه قدرت ایران در رسانه های بین المللی که ناخوشنودی قطب استعماری و اسرائیل را به همراه خواهد داشت)؛
7. شکست بلوک استعماری در منزوی کردن کشورمان در عرصه جهاني؛
8. الگو شدن ایران براي ملت ها كشورهاي عضو در عرصه هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي؛
9. استفاده از ظرفیت کشورهای عضو در شورای حکام و شورای امنیت برای حل مسأله هسته ای (بویژه آنکه این اجلاس پس از گزارش سالانه دستگاه های امنیتی آمریکا به اوباما درباره تحرکات هسته ای برگزار می شود) ؛
10. آغاز ریاست 3 ساله جمهوری اسلامی ایران در جنبش غیرمتعهدها به عنوان بزرگترین سازمان بین المللی پس از سازمان ملل.
مباحت اجلاس شانزدهم چیست؟
در اين نشست قرار است به مسائل اقتصادي کشورهاي عضو، اهداف رسانه اي، سياست تک قطبي آمريکا، سلطه بر ثروتهاي جهان سوم ، انحصار اطلاعاتي از سوي غرب، ايجاد موضع واحد در برابر تحولات بين المللي و سياستهاي استعماري پرداخته شود.
همچنین در كنفرانس علمي و تخصصی جنبش عدم تعهد كارگروه های «اقتصاد و توسعه»، «فرهنگ، جامعه و تمدن»، «رسانه و ارتباطات جمعي»، «علوم سياسي و روابط بينالملل» و «تشكلهاي مردم نهاد و سازمانهاي بينالمللي» تشكيل و جلسات خود را برگزار کردند.
حضور دبير کل سازمان ملل و سازمانهای بین المللی دیگر:
علیرغم فشارهای آمریکا و اسرائیل، احتمال حضور «بان کي مون» دبير کل سازمان ملل متحد در شانزدهمين اجلاس سران جنبش عدم تعهد بسیار زیاد است. این حضور با توجه به مخالفت شدید صهیونیستها بسیار مهم ارزیابی می شود.
همچنين حضور مسؤولان سازمان های مهم بین المللی ـ همچون سازمان اکو و اتحادیه عرب ـ نیز حائز اهمیت است.
دعوت ايران از سه میهمان ویژه براي شركت در اجلاس شانزدهم غير متعهدها:
جمهوری اسلامی ایران از «ولادیمیر پوتين» رييسجمهور روسيه و «عبدالله گل» رييسجمهور تركيه نيز به عنوان ميهمانان ويژه براي شركت در اين اجلاس دعوت به عمل آمده است.
دعوتنامه ای نيز براي «دکتر بشار اسد» ریيس جمهور سوريه ارسال شده، ولي به نظر نمی رسد که وی در اين شرایط حساس کشور خود را رها کرد و به اجلاس بیاید.
با سلام؛